هوالعلیم
سلام                                       
در ادامه مطالب گذشته درمورد بهبهان(ارگان)(یابه عربی ارجان) در اینجا راجع به نژادوزبان مردم این شهر می نویسیم.
نژاد و زبان(گویش)بهبهانی 
جمعیت بهبهان از نظر نژادی ترکیبی است از نژاد ارگانی(ارجانی)ولر ودیگرمهاجرینی که در آنجا اقامت گزیده اند.مردم بهبهان دارای گویش فارسی میانه وفارسی لری می باشندواز نظر آداب ورسوم گرچه تا حدودی بافارس وبوشهردر تاثیر متقابل هستند.اما خودچه بلحاظ رسوم وچه گویش تفاوتهای زیادی با شهرهاوحتی روستاهای اطراف خود داشته وبخصوص از نظر گویش منحصر به فرد بوده وحتی با نزدیکترین روستاهای خودکه بعضا در دوسه کیلومتری آن قرار دارند تفاوتهای فاحشی دارد(مثلا روستای سرسبز کمال آبادسابق که اکنون درحاشیه شهروچسبیده به جاده کمربندی درمسیر جاده سیمان قرار گرفته ودرواقع باغ نرگس وحشی بهبهان درنزدیکی آن بود.
یاروستای منصوریه که اکنون خودشهرکی دلپذیرودارای باغاتی زیباوباصفاست ودرنزدیکی کارخانه سیمان قرار داردبا گویشی نزدیک به فارسی لری ومتفاوت با شهر صحبت می کنند.) 
 در خود شهر هم طایفه ابوعلی ها(بوالی ها)با لهجه ای متفاوت وبین لهجه لری وبهبهانی صحبت می کنند.(بطوری که گاهی دیگر شهروندان بهبهانی تصور می کنند که طرف مقابل لر است وبرادران لر یا لر زبان هم می دانند که طرف لری صحبت نمی کند).حتی دربرخی از محلات(مثل گود چاهک یاگودچهک)از نظر لحن کلام باسایر محلات تفاوت هایی جزیی دیده می شودکه قدیمی ها بخوبی متوحه این امر هستند ومی دانند که طرف مقابل گود چهکی است.در بهبهان محلات زیادی وجود داردکه تعدادآنها به بیش از ۵۰ محله می رسد.معروفترین آنهاکه قدمت بیشتری هم دارند به ترتیب الفبا عبارتند از:
امامزاده حیدر/ابوعلی ها(یا بوالی ها)/ اوخسی ها(عصار خانه)/باب الله/بازارنو/باغبان ها(که با ابوعلی ها در یک محل تقریبا مشترک سکونت دارندولی از نظر طایفه ای تفاوتهایی دارند.)/باقزخان /برکه خواجه/محل پر/ پهلوانان/ چمنک/حمام خان/خروا/خراسانی ها/درویش ها/ذر ویس(درب ویس)/سده/ سیدها/   شاه فضل(که تعدادزیادی از ابوعلی هاهم در آن محل ساکن هستند که در فرصتی به علت آن اشاره خواهدشد)/شهرنو/عقلایی ها/قبرکنان/کارگه(کارگاه کوزه گری وحلوا سازی و...) /گچ پزان/ گودچهک/ گودبقال/ گودکلو(کلوخ) /لب آب/مسجد جامع/مسجدبردی/ملامحسنی ها/  ملایان /معمارها/محل نو/...  والبته محلات دیگری هم هست که احتمالا از قلم افتاده است.ولی بهر حال تعداد محلات امروزاز مرز۵۰هم گذشته است. 
درشهر بهبهان بطور کلی سه گروه یا طایفه بزرگ زندگی می کرده اند(منهای مهاجرین)که عبارت بودنداز" بهبهانی هاوقنواتی هاوابوعلی ها "
بهبهانی هاوقنواتی ها همه از یک ریشه هستندکه بعلت سکونت در محل هریک از روءسا ویاخوانین خود ودرارتباط باشغل کشاورزی ووابستگی به زمین وتحت فرمان آنان از هم جدا شده واختلافاتشان به جنگ وخونریزی هم کشیده است.
(جالب است که هنوز هم کسانی در این موارد گاهی تعصباتی دارند که بنظر نگارنده مانع پیشرفت شهرمان شده ودودش به چشم همه می رود.امیدواریم زمانی برسد که اینگونه تعصبات ریشه کن شده وهمگی
" دست در دست هم نهیم به مهر ---میهن خویش را کنیم آباد."....انشاءلله)
واما ابوعلی ها که گرچه همانطور که ذکر شد ازنظرگویش وبرخی از آداب ورسوم با بهبهانی های اصیل تفاوت هایی دارند.اما بدلیل قدمت حضورشان در بهبهان(که آنهم خود داستانی دارد)وارتباط قوی بین آنهاوهمچنین پیوندهای خانوادگی که به مرور آنها را بهم وابسته کرده است.بعنوان شهروندان بهبهانی پذیرفته شده اند.به گونه ای که در حال حاضر(زمان نوشتن این سطور) شهردار بهبهان از ابوعلی ها می باشد.
 وجالب است بدانیدکه در جنگ -بهبهان وقنوات- ابوعلی ها اغلب بیطرف بوده وجز در مواردی که بطور خودسر وبدون اطلاع یا موافقت سران طایفه صورت گرفته سعی در ایجاد صلح وبرادری داشته اند.(بعدا انشاءالله در این مواردبیشتر خواهیم گفت.) 
                                  فعلا یاحق  

---

توضیح:اشکال در سطر ها از سیستم بلاگفاست که بدون علت خاصی به این صورت در می آید.باپوزش.

                                   هوالعلیم
مقدمه                            
لازم میدانم کمی هم ازشهرمان بهبهان وبافت جمعیتی آن(که ممکن است عده ای  ازدوستان علاقمند به دانستن در این باره باشند)بنویسم.البته آنچه در این نوشته می آید نظر واطلاعات یا برداشت های شخصی ویا با استفاده از منابعی است که ذکر خواهد شدوامکان هرگونه اشتباه درآن منتفی نیست که مشتاقانه آماده تصحیح ورفع اشتباهات احتمالی هستم و امیدوارم کارشناسان وبزرگان شهر مرا از راهنمایی های ارزنده خود بی بهره نگذارند.زیرا که بقول سید"غیرا گپ ول چی ا تو کشکولک ما نی".
ابتدا به اختصار در مورد موقعیت جغرافیایی و تاریخی شهر می پردازیم وسپس به ویژگی های قومی وفرهنگی اشاراتی کوتاه خواهیم داشت وطوایف بزرگ ومطرح ساکن در این شهر قدیمی یعنی طوایف موسوم به بهبهانی وقنواتی وابوعلی(یا به لهجه بهبهانی همان بوالی ها)وسایر مهاجرین به آن خواهیم پرداخت. امید است که پسند آید.
بهبهان
درجنوب شرقی استان خوزستان بین دو شهر مهم اهواز (یا آبادان)وشیرازقراردارد.
    
 شهرهای معروف اطراف آن شامل گچساران(دوگنبدان)درشرق ورامهرمز در شمال وآغاجاری وامیدیه در غرب و بندردیلم درجنوب است.آب وهوای آن نیمه بیابانی(یا کوهپایه ای)است که باحداقل دما در زمستان تا صفر(وبندرت زیر صفر)وحداکثردر تابستان گاهی تا ۵۰ درجه هم می رسد(که البته بیشتر حدود ۴۵درجه است).
بهبهان بین دو رود مهم مارون وخیر آبادقرار داردوهمین امر موجب حاصلخیزی آن شده است.
از نظر پیشینه تاریخی بهبهان  همان ارگان  (بزبان عربیارجان)است.که کشفیات سالهای اخیر(۱۳۶۱)آن را به هزاره دوم قبل از میلادیعنی زمان ایلامیان می رساند
 و کشف گور شاهزاده ایلامی"کتین هوتران" در این سال این مطلب را روشن ساخته است.
ارگان را یونانیان"ارکران" هم گفته اند.ودر دوره هخامنشی و اشکانیان هنوز در اداره ایلامیان بوده است.ودراین دوره ها نیزدارای رونق وآبادانی بوده و یکی ازایالات پنجگانه فارس محسوب می شده که شوش را به تخت جمشید وصل می کرده است. 
 آریوبرزن سردار دلیر این منطقه در تنگ تکاب(در نزدیکی کارخانه سیمان فعلی) توانست با رشادت های خود ونیروهای تحت فرمانش تلفات سنگینی به اسکندر مقدونی که قصد تهاجم به تخت جمشید را داشت وارد کند. 
 ارگان توسط قباد ساسانی(پدر انوشیروان) بازسازی شده است."با برداشت از کتاب توان های گردشگری بهبهان نوشته آقایان مداری وکیکاوسی".
 این یادداشت ادامه خواهد داشت.  فعلا بدرود  

                                                       هوالعلیم
درادامه شعر زیبا وجدید سید محمد سید بنام "مکی سی خدا" یعنی حج برای رضای خدا طبق معمول ابتدا با ترجمه آن آغاز می کنم:
     (ترجمه شعرمکی سی خدا)       مکه رفتن برای خدا
تا ترس و واهمه برای سوغات مکه در دل دارم خودم می دانم که تا پشت دروازه شهر هم نمی توانم بروم.اگر به اندازه یک دفترهفتاد منی هم روضه خوانی کنم.آنهم کسی مثل من که همانند خروس بالای بام شناخته شده هستم.بجز حرف بیخود چیزی در چنته(کشکول)خود ندارم.(کنایه از نداشتن خریدار برای حرف خودش است).
"حجی که  برای رضای خدا باشدنیست.وتوهم کاری به این چیزها نداری".
تا هول ولوی مکه و سوغات اته جونم
                                  خم تا پس دروازه نمیشم یه مدونم
یه دفتر هقتاد منی روضه بخونم
                                اندفه نه چی مه که خروس سر بونم
غیرا گپ ول چی اته کشکولک مانی
                               "مکی سی خدا نی و تتم کار یها نی"

---

 اگرفردا (به مکه)رفتی کارتن قندی توی منزلتان است.(بعنوان شیرینی مکه رفتن )
 سالی دوبار به تو سرنزده وچهره ات را ندیده(سر جا آمدن کنایه از سر زدن است).

هی طاقه(پارچه) بخر و به خانه بیار ونزد خود نگهدار(برای سوغات).مانند مرغ بهم بریز چمدان ها و وسایل را.(تیفکه کردن مرغ یعنی زیرو رو کردن خاک).
بعد از دو سه روز هیج چیزی در اتاق ها نیست.(آه سفی الله کنایه از هیچ است).
"حجی که برای رضای خدا باشد نمی بینم وتو هم کاری به این چیزها نداری".
ای رته صبا کارتن قندی ته سرا تو
                              سالی دو دفعی ری تو ندیته سرجاتو
هی طوقه بخر به اته خونه ا ولاتو
                                     می مرغ بتیفکن چمدونا وچیاتو
بعد دو سه رو آه سفی الله ته توا نی
                                       "مکی سی خدا نی وتتم کار یها نی"

---

 مرد(خودش را کشت) تا خرج سفرش را جفت وجور کرد(کلمه خل با "کسر خ" که قبل از خرج آمده نوعی تاکید است مثل کلمه "مر" در فارسی مثلا "مر ایشان را" که درواقع کلمه ای تاکیدی است).برای خرج سفرش ده نفر را لخت کرد.(کنایه ازخالی کردن جیب است)
 پولهایی که برای سوغات برده بود درهمانجا گم کردند. روسیاهی به آنهایی ماندکه ایشان را سرپا کردند(ترغیب به رفتن کردند).
 تا ما سرازقاعده وقانون در مسایل در نیاورده ایم."مکه رفتنت برای خدا نیست وتوهم اهل این کارها(برای رضای خدا) نیستی." 
 مو تا خل خرج سفری جفت وجلا که
                                    سی خرج سفر ده آدمی لخت وبلا که
پیلی که سی سوغاتش اووه اونجشو لاکه
                            ری سی ا کسی مونده که ایشو سرپا که
تا مامو سر قویده و قانون ته چیا نی
                                     "مکی سی خدا نی وتتم کار یها نی"

---

 آخرین قسمت شعر را می خواهم بصورت خط به خط ترجمه کنم.شاید بهترمورد پسند باشد:
 باید لب سید ا بن وبیخ درآرن
                            تا ور نزه تی یه ایچه "یه رسم وقرارن؟"
 باید زبان سید را از بیخ وبن در بیاورند(در لهجه بهبهانی به زبان می گویند لب وبه لب می گویند لو).تا ور نزند آخر این جه روشی (در انتقادکردن)است.
 مردمشو بدادهه که گپ ءی بشمارن
                                 اوس تیسه شو گفته که بلندا نه بکارن
مردم بدهکارش هستند که حرفهایش را بشمارن(یعنی جزء بجزء گوش دهند).از اول(یعنی از قدیم) گفته اند بلند قدها بدرد بخور نیستند(البته ایشان به خودشان که قدشان بلنداست طعنه زده اندو تا حدی شامل خود من هم می شود.ودر مثل مناقشه نیست). 
 میزون تروزین کسیش سنگ قضا نی
                               "مکی سی خدا نی وتتم کار یها نی"
کسی در فکر میزان کردن قضای ترازوی خود نیست(یعنی کمتر کسی کار برای رضای خدا می کند). "حجی که در راه خدا باشد نیست وتوهم اهلش نیستی"
                                  
                          یا حق
                                                  

هوالحق
باسلام وعرض پوزش فراوان حضور همشهریان عزیز وگرامی ام برای ایجاد تنوع   
با اجازه شما از اشعار فارسی (در اینجا ازپروین اعتصامی ) هم بنویسم.
انشاءالله ادامه شعر سیدرا به فرصت بعدی موکول می کنم.
ما ایرانیان ازدیرباز به فرهنگ وادب دوستی شهرت داشته ایم وهمین امر از رموز ماندگاری فرهنگ وزبان ماست.که پس ازقرن هاوبا گذر ازطوفان های پیاپی از سلطه اسکندرگرفته تاخلافت بنی عباس وتا حمله مغولان وتیموریان وخلاصه در همه این کش وقوس هابه همت رادمردان وشیرزنان ایرانی همچنان اصالت خودراحفظ کرده است.آشکارترین شاهد این سخن تغییر فرهنگ وزبان ملل واقوام تحت سلطه عباسیان در مصرولیبی ومراکش وبخش هایی از اسپانیاو....که بکلی تغییر هویت داده وزبان عربی جایگزین زبان اصلیشان گردید.اما در کشور عزیزما باوجود نزدیکی به اعراب وعلاقه به پذیرش اسلام وعلیرغم اینکه در کانون خلافت عباسیان هم قرار گرفتند(مثل خراسان که گاهی مرکز حکومت هارون وسپس مامون عباسی بود)وگرچه ملت ما بخاطر عشق به قرآن وعترت به خوبی به زبان عربی مسلط شدند  وحتی تبادل وسیع فرهنگی با همسایگان عرب خود داشته ودارند.اماهمچنان  فرهنگ وزبان خود را حفظ کرده وبراصالت آن صحه گذاشته اند. واین نشد مگر به همت بزرگان ادب ماکه مایه افتخار ومباهات مایند.
همین فرهنگ دوستی ماامروزنیزباعث رشد روزافزون وبیشمار شاعران کلاسیک وغیر کلاسیک ویاسنتی ونو شده وهمچنان روند صعودی داردکه منجر به خلق آثارباارزشی نیز شده ومی شود.
اما بیم آن می رود که این امر موجب فراموشی نسل جدیدازنسل قدیم شود که هرکدام گنجینه های گرانبهایی ازپندواندرز وعشق وعرفان وهنروتجربه وبالاخره درس زندگی هستند.لذا وظیفه ماست که گهگاه در حد بضاعت بیادآوری پرداخته وبا ذکر اشعار یا سخنان آن بزرگان تلنگری به خود ودیگران بزنیم.
درهمین راستا ازاشعار زیبای پروین اعتصامی بانوی پرافتخارمان که سخنانش سرشار ازپندواندرز است قسمتهایی را انتخاب کرده ام که امیدوارم پسند افتد(البته اگر بازدید کننده ای پیدا شود).که بدلیل لزوم تخلیص ناچار به گزینش شده ام. لذا از خونندگان (احتمالی)وهم از روح بلند پروین پوزش می خواهم.
نکته ای چند:
 هرکه باپاکدلان صبح ومسایی دارد 
                                 دلش  از  پرتو  اسرار  صفایی دارد
 زهدبانیت پاک است نه باجامه پاک
                                 ای بس آلوده که پاکیزه ردایی دارد
 شمع خندیدبه هربزم ازآن معنی سوخت
                                 خنده  بیچاره ندانست که جایی دارد
مور هرگز بدر قصر سلیمان  نرود
                                 تا که در لانه خود برگ و نوایی دارد
گهر وقت بدین خیرگی از دست مده
                                     آخر این درر گرانمایه بهایی دارد
صرف باطل نکند عمر گرامی پروین
                                آنکه چون پیر خرد  راهنمایی   دارد

 هوالحق
باسلام به همشهرهای خوبم
یک تذکر:(تبلیغات انتخاباتی متعلق به سایت بلاگفاست واینجانب دخالتی نداشته ام چون وبلاگم سیاسی نیست والبته بدلیل امکاناتی که به من داده است به این سایت حق می دهم.)
یکی از اشعار جدید سیدرا که مستقیما از خودشان گرفته ام برایتان می نوسم. اطمینان دارم که طبق معمول دوستداران اشعار بهبهانی خواهندپسندید.البته دوستان غیر بهبهانی ویا بهبهانی های دور از وطن ممکن است کمی در خواندن آنهامشکل داشته باشندکه توصیه می کنم اول ترجمه را بخوانندوبعداصل شعر را.امیدوارم موفق باشید:

            (ترجمه)               "مکه رفتن برای خدا"
 خیلی وقته که می خوام  مکه برم  پول و پلا نیست.یا پول پلا به اندازه سوغات واینجور چیزها نیست.پول که نداشته باشی طاقه چادر و قبا نیست.شلوار دوخته شده برای علی و خداداد نیست.دستمال سر(روسری)و وال دوخطی(نوعی پارچه)
برای دادا (مادر به لهجه بهبهانی قدیم) نیست."مکه رفتن تو برای رضای خدا نیست وتوهم کاری به این کارها نداری"(یعنی تو هم اهل این کارهابرای رضای خدا نیستی).

                              مکی سی خدا

کلین که میتم مکه بشم پیل وپلا نی
                                         یاپیل وپلا همبر سوغات و چیا نی
پیلت که نبو طوقهء چادر وقبا نی
                                        شلواربریده  سی علی وخدادا  نی
دسمال سرو ویل دوخطی سی ددا نی
                                        "مکی سی خدانی و تتم کار یها نی"
                                

---

دیشب در خواب دیدم درب (خانه خدا)را در مکه می زنم.من چهارتا شلیف(نوعی گونی بزرگ)دارم وسه تا ساک ودوتا بقجه(دستمال بزرگ مخصوص سفر).کی برای من این چهار شلیف اجناس مازاد( خرت پرت که درلهجه ما می گویند اولو افت)رابار می کند.
کی هست که این پوست کلفت را(به خودش میگوید)خجالت بدهد.یه دفعه سر را بلند کردم(بیدار شدم)تا هیجکدام از اینها نیست."مکه رفتن بعضی ها برای رضای خدا نیست واگرهم هست تو  این کاره نیستی".
دوشم اته خو دی مزنم در اته مکه
                               مم چار شلیف هه وسه ساک هه ودوبخچه
کی بار بکه چار شلیف اول وافته
                               کی هه که خجالت هده ءی پوس کلفته
یه هو سرمم راس که تا هیج یها نی
                               "مکی سی خدا نی او تتم کار یها نی"
                              

---

حرف از همه چیز می زنند بجز زیارت.صد سوال از این مرد می کنندبجز عبادت.
سنگ همه را  هی بهم می زنند(یعنی غیبت می کنند) وشرم هم نمی کنند.  کی زیارت رفته؟ این خرید است وسیاحت.حرف از طلب مغفرت ویاد خدا هم که  نبست. "مکه ات برای خدا نیست وتو هم کاری به این کارها نداری".
 حرف همن چی مزنن غیر زیارت
                                    صد پرس ا مرد ی مکنن غیر عبادت 
سنگ همه هی وا مزنن غیرقباحت   
                                   کی رفته زیارت  یه خریدن و سیاحت
حرف طلب مغفرت ویاد خدا نی
                                   "مکی سی خدا نی وتتم کار یها نی" 

---

ادامه اشعار زیبای سید در فرصت دیگر(تا خسته نشوید).......فعلا یاحق